خلاصه مطلب
هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف، دوبرابر شدن قیمت بنزین سهمیه سوم از ۵ به ۱۰ هزار تومان را برای رفع ناترازی سوخت و کنترل قاچاق ناکافی میداند؛ چون این سهمیه تنها حدود ۱۵ درصد مصرف را پوشش میدهد، در فضای تورمی رخ داده و فاصله قیمت داخلی با نرخ مرزی حدود ۲۰۰ هزار تومان همچنان زیاد است. تولید پالایشگاهها حدود ۱۱۲ میلیون لیتر در روز بوده و حتی با بنزین پتروشیمیها کسری روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر وجود داشته. دولت قیمت سهمیه اول و دوم را ثابت نگه داشته و این افزایش درآمد روزانه حدود ۹۷.۵ میلیارد تومان ایجاد میکند که از نظر او در مقیاس اقتصاد کشور قابلتوجه نیست. دو رویکرد در دولت مطرح است: تقسیم بر پایه کد ملی با امکان فروش سهمیه، یا صرفاً افزایش قیمت. اورعی اصلاحات زیرساختی در مصرف، ناوگان و حملونقل را ضروری میداند و هشدار میدهد افزایش هزینه حملونقل ممکن است به قیمت کالاها تسری یابد و انتظارات تورمی و بازارهایی مانند ارز، طلا و بورس را تحت تأثیر قرار دهد.
هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف، دوبرابر شدن قیمت بنزین سهمیه سوم را راهحلی ناکافی برای کمبود سوخت و کنترل قاچاق آن میداند. به باور او، وقتی این تغییر تنها شامل حدود پانزده درصد از کل بنزین مصرفی شود و در فضای تورمی هم رخ دهد، اثرش محدود خواهد بود. اورعی تأکید دارد بدون اصلاحات زیرساختی در بخش مصرف، ناوگان خودرو و سیستم حملونقل، افزایش قیمت به تنهایی نتیجه ملموسی نخواهد داشت.
تولید ۱۱۲ میلیون لیتری پالایشگاهها در برابر کسری روزانه ۱۴ میلیون لیتر
اورعی در گفتوگویی با ایلنا به آمار تولید پالایشگاهها پیش از تغییر قیمت اشاره کرد: روزانه حدود ۱۱۲ میلیون لیتر. با احتساب بنزین تأمینشده از پتروشیمیها، عرضه به رقمی بین ۱۲۲ تا ۱۳۲ میلیون لیتر در روز میرسید، اما حتی در آن شرایط نیز یک کسری پایدار روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتری وجود داشت.
این کارشناس توضیح داد که دولت در این مرحله، قیمت سهمیه اول و دوم را دستنخورده باقی گذاشته و فقط نرخ سهمیه سوم را – که سهمی در حدود ۱۵ درصد از کل بنزین دارد – از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان افزایش داده است. پیشتر نیز بنزین آزاد از فردا دو برابر میشود در همین زمینه منتشر شده بود.
افزایش قیمت سهمیه سوم و درآمد ۹۷.۵ میلیارد تومانی دولت
اورعی این اقدام را «به هیچوجه حلال مشکل» نمیداند. از دیدگاه او، افزایش قیمت برای تنها ۱۵ درصد از بنزین – آن هم در شرایط تورمی – عملاً تأثیر چندانی ندارد.
او برآورد میکند که این افزایش نرخ، درآمد روزانه دولت را حدود ۹۷.۵ میلیارد تومان اضافه میکند. با این حال، اورعی این رقم را در مقیاس کل اقتصاد کشور رقم قابلتوجهی ارزیابی نمیکند.
دو رویکرد دولت برای اصلاح سهمیهبندی بنزین
به گفته این استاد دانشگاه، در حال حاضر دو نگاه متفاوت در دولت درباره مدیریت مصرف بنزین در جریان است. یک رویکرد، تقسیم بنزین بر پایه کد ملی و دادن امکان فروش سهمیه به مصرفکننده است. رویکرد دیگر، صرفاً بر افزایش قیمت سوخت متمرکز شده است.
اورعی معتقد است اگر دولت بخواهد صرفاً از مسیر افزایش قیمت، مشکل ناترازی را حل کند، باید تغییرات اساسیتری ایجاد کند؛ مثلاً یارانه بنزین سوپر حذف شود. او حتی پیشنهاد میدهد قیمت بنزین بهصورت دورهای، مثلاً هر سه ماه یک بار، ۲۵ درصد یا پنج درصد بیشتر از نرخ تورم افزایش یابد. طرح دیگری برای مدیریت سهمیه نیز شامل انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی از مهر ۱۴۰۵ است.
اختلاف قیمت ۱۰ هزار تومانی با نرخ ۲۰۰ هزار تومانی مرزی
اورعی در تحلیل قاچاق سوخت میگوید تا وقتی فاصله قیمت بنزین در ایران و کشورهای همسایه اینقدر زیاد است، دوبرابر کردن قیمت سهمیه سوم از ۵ به ۱۰ هزار تومان نمیتواند قاچاق را متوقف کند. قیمت بنزین در آن سوی مرزها، به گفته او، حدود ۲۰۰ هزار تومان است.
او نکته دیگری را هم یادآور میشود: سهم عمده قاچاق مربوط به گازوئیل است، در حالی که در تصمیم اخیر قیمت گازوئیل تغییری نکرده است. همزمان، رشد ۱۱ درصدی مصرف CNG پس از اجرای بنزین سهنرخی نیز از تغییر رفتار مصرفکنندگان پس از اجرای طرح سهنرخی خبر میدهد.
پیامد احتمالی سیاست فعلی برای هزینهها و بازارها
بر اساس این تحلیل، افزایش هزینه سوخت برای خودروهای مصرفکننده سهمیه سوم میتواند به صورت مستقیم، هزینه حملونقل را بالا ببرد. این افزایش هزینه سپس ممکن است به قیمت کالاها و خدمات هم تسری پیدا کند.
از سوی دیگر، تداوم کمبود سوخت و احتمال اعمال سیاستهای قیمتی جدید میتواند انتظارات تورمی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در چنین وضعیتی، بازارهایی مانند ارز و طلا و همچنین شرکتهای حملونقل و پتروشیمی در بورس تهران، ممکن است به تبعات این تغییرات هزینهای و سیاستهای جدید سوختی واکنش نشان دهند. البته اندازه این تأثیر به تصمیمهای آتی دولت و نحوه اجرای اصلاحات ساختاری بستگی خواهد داشت.
جمعبندی
هاشم اورعی بر این باور است که دوبرابر شدن قیمت سهمیه سوم بنزین – به دلیل سهم کم این بخش از کل مصرف و فاصله عمیق قیمت داخلی با قیمتهای مرزی – نه میتواند ناترازی سوخت را برطرف کند و نه قاچاق آن را متوقف نماید. از نگاه او، اصلاح ساختار مصرف، ناوگان خودرو و سیستم حملونقل، در کنار سیاستهای قیمتی، ضرورتی انکارناپذیر است.
نظرات کاربران