اثر دومینویی در بازارهای مالی چیست؟ چرا تغییر قیمت یک دارایی روی بازارهای دیگر اثر می‌گذارد؟

خلاصه مطلب

بازارهای مالی جدا از یکدیگر نیستند. اتفاقی که در بازار نفت، دلار، طلا یا سهام رخ می‌دهد، ممکن است از مسیرهایی مثل تورم، نرخ بهره و جابه‌جایی سرمایه به بازارهای دیگر منتقل شود. به این زنجیره از تأثیرها می‌توان اثر دومینویی در بازارهای مالی گفت.

نمونه‌های واقعی این اتفاق را بارها دیده‌ایم؛ از شوک کرونا در سال ۲۰۲۰ تا افزایش نرخ بهره آمریکا در سال ۲۰۲۲. در چنین دوره‌هایی، یک اتفاق اقتصادی می‌تواند هم‌زمان چند بازار را تحت تأثیر قرار دهد.

اثر دومینویی در بازارهای مالی چیست؟

یک ردیف دومینو را تصور کنید. افتادن اولین قطعه باعث حرکت قطعه بعدی می‌شود و این اتفاق می‌تواند تا انتهای ردیف ادامه پیدا کند.

بازارهای مالی هم به شکل مشابهی به هم متصل‌اند. مثلاً افزایش قیمت انرژی می‌تواند فشار تورمی را بیشتر کند. تورم بالاتر ممکن است سیاست بانک مرکزی را تغییر دهد و تغییر نرخ بهره هم روی سهام، طلا، دلار و ارزهای دیجیتال اثر بگذارد.یعنی گاهی دلیل حرکت یک دارایی را باید چند مرحله عقب‌تر و در بازاری دیگر جست‌وجو کرد.

چرا بازارها روی یکدیگر اثر می‌گذارند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل، حرکت سرمایه بین بازارهاست. سرمایه‌گذار مدام میان گزینه‌هایی مثل سهام، اوراق، طلا، ارز و سایر دارایی‌ها مقایسه انجام می‌دهد.

اگر شرایط یک بازار تغییر کند، ممکن است پول به بازار دیگری منتقل شود. علاوه بر آن، عواملی مثل نرخ بهره، تورم، قیمت انرژی و وضعیت اقتصاد جهانی می‌توانند چند بازار را هم‌زمان تحت تأثیر قرار دهند.به همین دلیل، بازارها را نمی‌توان کاملاً جدا از یکدیگر تحلیل کرد.

کرونا؛ یک نمونه واقعی از اثر دومینویی

شروع همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۲۰ نمونه واضحی از انتقال شوک میان بازارها بود.با گسترش کرونا، نگرانی درباره فعالیت اقتصادی جهان افزایش پیدا کرد. بازارهای سهام به‌شدت تحت فشار قرار گرفتند، تقاضا برای انرژی کاهش یافت و قیمت نفت سقوط کرد. فدرال رزرو نیز در واکنش به شرایط اقتصادی، در مارس ۲۰۲۰ نرخ بهره را طی دو مرحله در مجموع ۱.۵ واحد درصد کاهش داد و به محدوده صفر تا ۰.۲۵ درصد رساند.

زنجیره چه شکلی بود؟

کرونا → کاهش فعالیت اقتصادی → افت تقاضای انرژی و بازار سهام → واکنش بانک مرکزی → کاهش نرخ بهره و تزریق نقدینگی

در همان دوره، داده‌های فدرال رزرو نشان می‌دهد شاخص S&P 500 از اوج تا کف حدود ۳۳.۹ درصد افت کرد و قیمت نفت WTI نیز افت بسیار شدیدی را تجربه کرد.این همان اثر دومینویی است؛ اتفاقی که از یک بحران بهداشتی شروع شد، خیلی زود به اقتصاد و چند بازار مالی مختلف رسید.

نرخ بهره؛ یکی از مهم‌ترین قطعات دومینو

نرخ بهره یکی از متغیرهایی است که می‌تواند چند بازار را هم‌زمان تکان دهد.وقتی نرخ بهره افزایش پیدا می‌کند، بازده برخی دارایی‌های کم‌ریسک‌تر مثل اوراق هم جذاب‌تر می‌شود. از طرف دیگر، هزینه تأمین مالی شرکت‌ها افزایش پیدا می‌کند و سرمایه‌گذاران ممکن است تمایل کمتری به پذیرش ریسک داشته باشند.

این زنجیره می‌تواند چنین باشد:

افزایش نرخ بهره → جذاب‌تر شدن اوراق → کاهش ریسک‌پذیری → فشار بر برخی دارایی‌های پرریسک

سال ۲۰۲۲؛ وقتی افزایش نرخ بهره چند بازار را درگیر کرد

در سال ۲۰۲۲ تورم آمریکا در سطح بالایی قرار داشت و فدرال رزرو برای مقابله با آن وارد دوره افزایش نرخ بهره شد. نرخ هدف فدرال رزرو که در مارس به ۰.۲۵ تا ۰.۵ درصد رسیده بود، تا دسامبر همان سال به ۴.۲۵ تا ۴.۵ درصد افزایش یافت.

این تغییر فقط روی بازار پول اثر نگذاشت. گزارش‌های فدرال رزرو در همان سال از تقویت دلار و کاهش شاخص‌های سهام هم‌زمان با انتظار برای سیاست پولی سخت‌گیرانه‌تر خبر می‌دادند.

دومینو این بار چگونه حرکت کرد؟

تورم بالا → افزایش نرخ بهره → افزایش بازده اوراق و تقویت دلار → تغییر رفتار سرمایه‌گذاران → فشار بر بازارهای پرریسک

این نمونه نشان می‌دهد چرا گاهی برای فهمیدن افت یا رشد یک دارایی، باید تصمیم‌های بانک مرکزی را هم دنبال کرد.

نفت چگونه به طلا و سهام می‌رسد؟

قیمت نفت می‌تواند از مسیر دیگری دومینو را حرکت دهد.افزایش قیمت نفت هزینه انرژی و حمل‌ونقل را بالا می‌برد و می‌تواند فشار تورمی ایجاد کند. اگر تورم بالا بماند، انتظار برای افزایش یا حفظ نرخ بهره نیز ممکن است بیشتر شود.

در سال ۲۰۲۲، فدرال رزرو به‌طور مشخص به افزایش قیمت انرژی و فشار تورمی ناشی از جنگ روسیه و اوکراین اشاره کرد.

مسیر اثر می‌تواند چنین باشد:

نفت گران‌تر → فشار تورمی بیشتر → تغییر انتظارات نرخ بهره → واکنش دلار، سهام، طلا و اوراق

البته این رابطه همیشه با شدت و جهت یکسان تکرار نمی‌شود.

یک اتفاق چگونه بین بازارها حرکت می‌کند؟

این روابط قطعی نیستند. جدول فقط نشان می‌دهد یک اتفاق از چه مسیری می‌تواند به بازارهای دیگر منتقل شود.

اثر دومینویی همیشه یکسان نیست

اگر یک بار افزایش نرخ بهره باعث افت یک بازار شده، نمی‌توان نتیجه گرفت هر افزایش نرخ بهره‌ای دقیقاً همان نتیجه را خواهد داشت.شرایط تورم، رشد اقتصادی، جنگ، سیاست‌های بانک مرکزی و حتی انتظارات سرمایه‌گذاران می‌توانند واکنش بازار را تغییر دهند.

برای همین، به‌جای حفظ کردن جمله‌هایی مثل «نفت بالا برود، طلا هم بالا می‌رود»، بهتر است بپرسیم:

اولین قطعه دومینو کدام است؟

اگر طلا، بیت‌کوین یا سهام حرکت بزرگی داشته‌اند، باید ببینیم قبل از آن چه اتفاقی افتاده است. آیا نرخ بهره تغییر کرده؟ دلار حرکت کرده؟ تورم بالا رفته؟ یا یک ریسک جدید وارد اقتصاد شده است؟

پیدا کردن این نقطه شروع کمک می‌کند ارتباط میان بازارها را بهتر بفهمیم.

جمع‌بندی

بازارهای مالی به‌وسیله نرخ بهره، تورم، جریان سرمایه، قیمت انرژی و رفتار سرمایه‌گذاران به یکدیگر متصل‌اند. به همین دلیل، یک اتفاق می‌تواند از یک بازار شروع شود و چند مرحله بعد به بازارهای دیگر برسد.

کرونا در سال ۲۰۲۰ و دوره افزایش نرخ بهره در سال ۲۰۲۲ دو نمونه واقعی از همین اتفاق هستند. اما این روابط فرمول ثابت ندارند؛ شرایط هر دوره مشخص می‌کند اثر یک اتفاق تا کجا و با چه شدتی منتقل شود.پس وقتی یک بازار ناگهان تغییر می‌کند، فقط به آخرین نمودار نگاه نکنیم؛ ممکن است اولین قطعه دومینو جای دیگری افتاده باشد.

سوالات متداول

اثر دومینویی در بازارهای مالی چیست؟

نرخ بهره چگونه روی بازارهای دیگر اثر می‌گذارد؟

چرا قیمت نفت روی بازارهای مالی اثر دارد؟

آیا اثر دومینویی همیشه قابل پیش‌بینی است؟