خلاصه مطلب
گزارش اقتصادنیوز از افت قدرت خرید طبقه متوسط ایران خبر میدهد؛ خرید گوشی، لپتاپ، مبلمان و لوازم آشپزخانه دیگر تصمیم روزمره نیست و به پروژه مالی برنامهریزیشده تبدیل شده. خانوارها کمتر میخرند، خریدهای بزرگ را عقب میاندازند و وسایل قدیمی را تعمیر میکنند. نرخ ارز و هزینههای تولید قیمت کالاهای وارداتی و داخلی را بالا برده و هشدار حذف تدریجی طبقه متوسط مطرح شده است.
گزارش تازهای از اقتصادنیوز تصویری نگرانکننده از افت قدرت خرید طبقه متوسط ایران و دگرگونی الگوی مصرف خانوارها ارائه میدهد. طبق این گزارش، خرید چیزهایی مثل گوشی موبایل، لپتاپ، مبلمان یا لوازم آشپزخانه دیگر یک تصمیم ساده و روزمره نیست. برای بسیاری از خانوادهها، این خریدها حالا به یک «پروژه مالی» سنگین و برنامهریزیشده تبدیل شده است.
سه رفتار تازه خانوارها در برابر کاهش قدرت خرید
بررسیهای میدانی و گفتوگو با شهروندان و فروشندگان نشان میدهد مصرفکنندگان امروز سه راهبرد اصلی را در پیش گرفتهاند: کمتر میخرند، خریدهای بزرگ را به تعویق میاندازند و بیش از گذشته به فکر تعمیر وسایل موجود هستند. خیلی از خانوارها خرید کالای نو را ماهها عقب میاندازند و ترجیح میدهند وسیله قدیمی را تعمیر کنند و باز هم از آن استفاده کنند.
استقبال از کالاهای دستدوم هم در این شرایط بیشتر شده. اقلامی که روزی در سبد خرید معمولی یک خانواده متوسط جا داشتند، حالا برای بخشی از جامعه یا دستنیافتنی شدهاند یا جزو خریدهای غیرضروری طبقهبندی میشوند. در همین زمینه، کاهش قدرت خرید، کالاهای اساسی را از سبد خانوار حذف کرد نیز نشانهای از فشار گستردهتر بر مصرف خانوارهاست.
گوشی ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومانی و لپتاپهای گرانتر
اقتصادنیوز در گزارش خود قیمت یک گوشی «اقتصادی و قابل قبول» را بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان برآورد کرده. لپتاپی هم که چند سال پیش با ۲۰ یا ۳۰ میلیون تومان میشد خرید، امروز دستکم دو برابر قیمت دارد.
این افزایش قیمت فقط به کالاهای وارداتی محدود نیست. مبلمان، ظروف و لوازم آشپزخانه ساخت داخل هم تحت تأثیر رشد هزینههای تولید و نوسانات نرخ ارز، گرانتر شدهاند. نتیجه این است که حتی کالاهای غیرلوکس و معمولی هم برای قشری از مصرفکنندگان به خریدهایی سنگین و چالشبرانگیز تبدیل شدهاند.
جایگزینی قطعه خراب بهجای خرید وسیله جدید
یک فروشنده لوازم آشپزخانه در گفتوگو با اقتصادنیوز توضیح میدهد که مشتریانش دیگر به ندرت سراغ خرید یک وسیله کامل میروند. به جای آن، فقط قطعه معیوب را عوض میکنند. این تغییر رفتار، رونق قابل توجهی به بازار تعمیرات مبلمان و لوازم دیجیتال بخشیده است.
خانوارها عملاً به جای نوسازی، تلاش میکنند هزینهها را به حداقل برسانند. این روند به وضوح نشان میدهد فاصله فزاینده بین درآمدها و هزینههای زندگی، حالا حتی تصمیمهای مصرفی روزمره را هم تحت تأثیر قرار داده است.
نرخ ارز؛ عامل فشار بر کالاهای وارداتی و تولید داخل
گزارش، نرخ ارز را یکی از عوامل کلیدی افزایش قیمت گوشی و لپتاپ میداند. اما کالاهای تولید داخل هم از این فشار در امان نماندهاند. افزایش هزینه مواد اولیه و تولید، قیمت مبلمان، ظروف و سایر لوازم خانگی ساخت ایران را بالا برده است.
تداوم این شرایط، قدرت خرید خانوارها را تحلیل برده و مصرف کالاهای بادوام را محدود کرده. پیامد دیگرش، افزایش احتیاط مصرفکنندگان و انتقال تقاضا از خرید نو به سمت تعمیر یا خرید دستدوم است. گزارش دیگری درباره تورم ۸۹ درصدی و تبدیل خرید قسطی به عادت خانوارها نیز به تغییر رفتار خرید در چنین شرایطی پرداخته است.
هشدار درباره حذف تدریجی طبقه متوسط
وحید محمودی، استاد اقتصاد دانشگاه تهران، هشدار میدهد تداوم تورم بالا میتواند به حذف تدریجی طبقه متوسط و گسترش سوءتغذیه بینجامد. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که خرید کالاهای معمولی هم برای بخشهای بزرگی از جامعه به تصمیمی دشوار، زمانبر و پرچالش تبدیل شده است.
گزارش تأکید میکند کاهش قدرت خرید تنها به حذف کالاهای لوکس منجر نشده. بلکه کالاهای مصرفی و بادوامی مانند گوشی، لپتاپ و لوازم خانه را هم از دسترس بخشی از طبقه متوسط دور کرده است.
فشار بر مصرف و فعالیت بنگاهها
کاهش خرید کالاهای بادوام میتواند نشانهای از ضعف تقاضا در بخشهایی از اقتصاد باشد. فروشندگان و تولیدکنندگان این کالاها با بازاری مواجه هستند که در آن مشتریان یا خرید را به تأخیر میاندازند یا به تعمیر همان وسایل قدیمی رضایت میدهند.
این گزارش هرچند اثر مستقیمی بر قیمت داراییهای مالی خاصی اعلام نمیکند، اما نقش نرخ ارز در افزایش قیمت کالاها و کاهش قدرت خرید خانوارها را پررنگ میکند. از سوی دیگر، کاهش مصرف میتواند برای بنگاههای فعال در حوزه کالاهای مصرفی و تولیدی اهمیت زیادی داشته باشد.
جمعبندی
گزارش اقتصادنیوز تصویری از دگرگونی الگوی مصرف طبقه متوسط ایران ترسیم میکند؛ الگویی که در آن خرید کمتر، تعویق خرید و تعمیر بیشتر، جایگزین نوسازی کالاها شده است. افزایش نرخ ارز و هزینههای تولید، قیمت کالاهای وارداتی و داخلی را بالا برده و خرید بسیاری از وسایل معمولی را به تصمیمی دشوار و پرهزینه تبدیل کرده است.
نظرات کاربران