کمبود گازوئیل و بنزین؛ بحران انرژی از نفت فراتر رفت

خلاصه مطلب

گزارش فایننشال تایمز می‌گوید بحران انرژی پس از جنگ آمریکا و ایران دیگر فقط جهش قیمت نفت خام نیست و کمبود سوخت‌های پالایش‌شده در کانون توجه قرار گرفته است. با وجود عبور نفت از ۱۰۰ دلار، رشد اقتصاد جهانی در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ ادامه یافت؛ اما تورم، کمبود گازوئیل و بنزین و افزایش نرخ بهره بانک‌های مرکزی فشار را بر واردکنندگان نفت و کشورهای فقیرتر بیشتر کرده است.

گزارش فایننشال تایمز نشان می‌دهد بحران انرژی، پس از جنگ آمریکا و ایران، دیگر صرفاً به جهش قیمت نفت خام محدود نمی‌شود. اکنون کمبود سوخت‌های پالایش‌شده در کانون توجه قرار گرفته است. با وجود عبور قیمت نفت از مرز ۱۰۰ دلار، اقتصاد جهانی در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ با همان نرخ سه‌ماهه نخست به رشد خود ادامه داد. اما تورم و کمبود سوخت، فشار مضاعفی بر بانک‌های مرکزی و کشورهای واردکننده نفت وارد کرده است.

رشد اقتصاد جهانی برخلاف پیش‌بینی رکود ادامه یافت

به نظر می‌رسد اقتصاددانان در ارزیابی پیامدهای اختلال در تنگه هرمز، بیش از حد بدبین عمل کردند. آزادسازی هماهنگ ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی، کاهش خرید نفت توسط چین و انعطاف‌پذیری تجارت جهانی، از جهش شدیدتر قیمت‌ها جلوگیری کرد.

رشد اقتصاد جهان در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، بدون احتساب شش کشور شورای همکاری خلیج فارس، در همان نرخ سالانه سه‌ماهه نخست تثبیت شد. از سوی دیگر، تعداد پروازهای روزانه اروپا از ژوئن تا اوت به نزدیک ۳۶ هزار پرواز رسید که ۲.۴ درصد نسبت به سال گذشته افزایش نشان می‌داد.

بانک‌های مرکزی برای مهار تورم نرخ بهره را افزایش دادند

افزایش قیمت انرژی، فشار تورمی در آمریکا، اروپا و ژاپن را تشدید کرده است. فدرال رزرو برای نخستین بار از سال ۲۰۲۳ نرخ بهره را بالا برد. بانک مرکزی اروپا نیز برای دومین بار از زمان آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۶، این نرخ را افزایش داد.

در همین حال، نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن به بالاترین سطح در ۳۱ سال گذشته صعود کرد. این تصمیمات انقباضی گرچه برای کنترل تورم اتخاذ شده‌اند، اما هزینه تأمین مالی را در اقتصادهای بزرگ جهان به شکل محسوسی افزایش داده‌اند. افزایش نرخ بهره فدرال رزرو؛ واکنش بازارها و اثر بر ایران نیز از همین مسیر اثرگذاری سیاست پولی بر بازارها را بررسی می‌کند.

کمبود سوخت پالایش‌شده جای نفت خام را گرفت

گزارش فایننشال تایمز تأکید می‌کند که بحران کنونی بیش از آنکه فقط بحران نفت خام باشد، به بحران فرآورده‌های نفتی تبدیل شده است. قیمت گازوئیل در آمریکا برای نخستین بار از ۶ دلار در هر گالن عبور کرد و تقریباً دو برابر سطح پیش از جنگ شد.

در اروپا نیز قیمت گازوئیل از ۲۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت. حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، تولید پالایشگاهی این کشور را ۳۰ درصد کاهش داده است. از ۳۲ پالایشگاه روسیه، تنها ۴ پالایشگاه که همگی در شرق سیبری قرار دارند، از گزند حملات در امان مانده‌اند.

صادرات گازوئیل از پالایشگاه‌های بزرگ خاورمیانه نیز تا ماه اوت به یک‌چهارم سطح پیش از جنگ سقوط کرد. طبق داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، تولید جهانی سوخت‌های پالایش‌شده در ماه اوت روزانه بیش از ۴ میلیون بشکه کمتر از یک سال قبل بود.

کاهش ۶ ماهه ذخایر سوخت جهان؛ اختلال عرضه نفت نیز به کاهش ذخایر تجاری سوخت و فشار اختلال عرضه بر بازار انرژی پرداخته است.

قیمت نفت هنوز با رکورد واقعی سال ۲۰۰۸ فاصله دارد

قیمت نفت خام در سپتامبر ۲۰۲۶ از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد و در مقطعی تا حدود ۱۱۰ دلار نیز گزارش شد. با این حال، اگر تورم را در نظر بگیریم، رکورد ۱۴۷ دلاری سال ۲۰۰۸ معادل ۲۳۰ دلار امروز خواهد بود. بنابراین قیمت فعلی همچنان با آن رکورد واقعی فاصله دارد.

سهم نفت از سبد انرژی جهان نیز به کمتر از ۳۰ درصد کاهش یافته است. هم‌زمان، آمریکا به بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت تبدیل شده و همین تغییرات ساختاری، ماهیت شوک فعلی را از بحران‌های نفتی گذشته متمایز می‌کند.

کشورهای فقیرتر با فشار سوخت و کاهش رشد روبه‌رو هستند

افزایش قیمت سوخت، فشار بیشتری بر کشورهای فقیرتر و واردکنندگان نفت وارد کرده است. سوریه، بنگلادش، پاکستان، هند و فیلیپین از جمله کشورهایی هستند که با افزایش قیمت سوخت و ناآرامی مواجه شده‌اند.

صندوق بین‌المللی پول نیز پیش‌بینی رشد اقتصادی زامبیا، مراکش، مصر و تونس را کاهش داده است. نیل شیرینگ از Capital Economics برآورد کرده که در صورت باقی ماندن قیمت نفت در محدوده ۱۱۰ تا ۱۲۰ دلار، رشد اقتصاد جهانی به حدود ۲ درصد خواهد رسید.

کاهش ذخایر و ابهام درباره چین نوسان بازار را بیشتر کرده است

نبود اطلاعات شفاف درباره میزان ذخایر و تقاضای واقعی، پیش‌بینی شرایط بازار انرژی را دشوار کرده است. چین در این گزارش به‌عنوان بزرگ‌ترین «جعبه سیاه» بازار نفت معرفی شده است.

بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، ذخایر قابل مشاهده نفت جهان از زمان آغاز جنگ ۵۰۷ میلیون بشکه کاهش یافته که رقمی معادل میانگین ۳ میلیون بشکه در روز است. قیمت گاز طبیعی نیز از آغاز جنگ ۱۶۰ درصد افزایش داشته است.

جمع‌بندی

گزارش فایننشال تایمز نشان می‌دهد اثر اصلی بحران انرژی در مرحله فعلی از بازار نفت خام به بازار گازوئیل و بنزین منتقل شده است. افزایش قیمت فرآورده‌ها، کاهش تولید پالایشگاهی، افت ذخایر قابل مشاهده و سیاست‌های انقباضی بانک‌های مرکزی، مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر چشم‌انداز اقتصاد جهانی و بازار انرژی هستند.

منبع

اقتصادنیوز