- خلاصه مطلب
- ارزش معاملات خرد روزانه ۲۰ هزار میلیارد تومان: اسمی یکسان اما واقعی متفاوت
- رشد نقدینگی از ۳ هزار به بیش از ۱۵۵۰۰ میلیارد تومان و نسبت معاملات به نقدینگی
- بازار بزرگتر شده: نسبت گردش معاملات (Turnover Ratio) معیار جدید
- تورم نقطهای بالای ۸۰ درصد، نااطمینانی سیاسی، جنگ و تحریم: دو دنیای اقتصادی متفاوت
- ارزش دلاری بورس از ۳۵۰-۴۳۰ میلیارد دلار به حدود ۸۵ میلیارد دلار و نوسان P/E از ۷.۶ تا ۴۰
- معیارهای مقایسه واقعبینانه: ارزش واقعی معاملات، نسبت به نقدینگی، گردش معاملات و ورود پول حقیقی
- جمعبندی
- منبع
خلاصه مطلب
مقایسه اعداد اسمی بورس بین سال ۱۳۹۹ و ۱۴۰۵ گمراهکننده است چون تورم انباشته، رشد شدید نقدینگی، بزرگتر شدن بازار، افت ارزش دلاری و تفاوت شرایط اقتصادی را نادیده میگیرد. ارزش معاملات ۲۰ هزار میلیارد تومانی امروز با همان رقم در ۱۳۹۹ معادل نیست. معیارهای درست شامل ارزش واقعی معاملات پس از تعدیل تورمی، نسبت معاملات به نقدینگی، نسبت گردش معاملات (Turnover Ratio) و شاخص P/E است. ارزش دلاری بورس از ۳۵۰ تا ۴۳۰ میلیارد دلار در اوج ۱۳۹۹ به حدود ۸۵ میلیارد دلار رسیده است.
مقایسه اعداد خام بورس بین دو سال دور از هم، تصویری نادرست از واقعیت بازار سرمایه میسازد. یادداشت دنیای اقتصاد تأکید میکند که برای ارزیابی درست، باید تورم، رشد نقدینگی، اندازه بازار و شرایط کلی اقتصاد را در نظر گرفت.
ارزش معاملات خرد روزانه ۲۰ هزار میلیارد تومان: اسمی یکسان اما واقعی متفاوت
در سال ۱۳۹۹، ارزش معاملات خرد روزانه گاه به ۲۰ هزار میلیارد تومان میرسید. امروز هم گاهی همین عدد ۲۰ هزار میلیارد تومان را میبینیم. اما آیا واقعاً این دو رقم معادل هم هستند؟ پاسخ منفی است. قدرت خرید ریال در این شش سال به شدت افت کرده و تورم انباشته، مقایسه ساده این اعداد اسمی را بیاعتبار میکند.
اعداد به تنهایی گویای رونق یا رکود واقعی نیستند. برای مقایسه دقیق، باید ارزش معاملات را با در نظر گرفتن تورم تعدیل کرد تا ببینیم وزن واقعی این مبالغ در هر دوره چقدر بوده است. برای مشاهده نمونهای از تحولات اخیر شاخص، گزارش عبور شاخص کل بورس تهران از مرز ۷ میلیون واحد نیز قابل توجه است.
رشد نقدینگی از ۳ هزار به بیش از ۱۵۵۰۰ میلیارد تومان و نسبت معاملات به نقدینگی
نقدینگی اقتصاد ایران خودش داستان دیگری است. حجم نقدینگی از حدود ۳ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۹، اکنون از مرز ۱۵,۵۰۰ میلیارد تومان گذشته است. این رشد خیرهکننده، معیار مقایسه را عوض میکند.
پس باید پرسید: ارزش معاملات بورس در هر سال، چه نسبتی با نقدینگی همان دوره دارد؟ این نسبت است که نشان میدهد سهم بازار سرمایه از گردش پول کشور چقدر است و نقدینگی تا چه حد راهش را به سمت معاملات سهام پیدا کرده.
بازار بزرگتر شده: نسبت گردش معاملات (Turnover Ratio) معیار جدید
بورس ایران در این سالها فقط از نظر عددی رشد نکرده؛ بلکه بزرگتر و حجیمتر شده است. افزایش ارزش بازار، تعداد شرکتها و حجم سهام در دست معامله، مقایسه صرف ارزش معاملات را بیمعنی میکند. وقتی کل بازار بزرگتر شده، طبیعی است که اعداد مطلق بزرگتری هم جابهجا شوند.
اینجاست که معیار «نسبت گردش معاملات» یا Turnover Ratio به کار میآید. این نسبت میگوید در یک بازه زمانی مشخص، چه سهمی از کل ارزش بازار، مورد معامله قرار گرفته است. این شاخص برای مقایسه دورههای مختلف، گویاتر از اعداد خام است.
تورم نقطهای بالای ۸۰ درصد، نااطمینانی سیاسی، جنگ و تحریم: دو دنیای اقتصادی متفاوت
فضای اقتصادی امسال با آن سال قابل قیاس نیست. یادداشت دنیای اقتصاد به تفاوتهای بنیادین اشاره میکند: تورم نقطهای بالای ۸۰ درصد، نااطمینانیهای سیاسی، جنگ و تحریمها. این شرایط، بستر فعالیت بازار سرمایه را دگرگون کرده است.
حتی اگر برخی رقمهای اسمی امروز با سال ۱۳۹۹ برابری کند، ارزش واقعی پول و شرایط حاکم بر اقتصاد یکسان نیست. هر تحلیل و مقایسهای که این تفاوت فاحش را نادیده بگیرد، به نتیجهای اشتباه خواهد رسید. اثر تورم بر بازارهای مختلف را میتوان در گزارش تورم تولیدکننده محصولات کشاورزی نیز دید.
ارزش دلاری بورس از ۳۵۰-۴۳۰ میلیارد دلار به حدود ۸۵ میلیارد دلار و نوسان P/E از ۷.۶ تا ۴۰
از نگاه دلاری، فاصله واضح است. ارزش دلاری بورس در اوج سال ۱۳۹۹ بین ۳۵۰ تا ۴۳۰ میلیارد دلار برآورد میشد. امروز اما این رقم به حدود ۸۵ میلیارد دلار برای بورس و کمی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار برای کل بازار رسیده است.
شاخص P/E هم مسیر پرنوسانی را طی کرده. از ۷.۶ واحد در سال ۱۳۹۸، در اوج سال ۱۳۹۹ به حدود ۴۰ واحد صعود کرد. بررسی این شاخص در کنار سایر متغیرها، به درک بهتر از ارزشگذاری بازار کمک میکند.
معیارهای مقایسه واقعبینانه: ارزش واقعی معاملات، نسبت به نقدینگی، گردش معاملات و ورود پول حقیقی
یادداشت چند معیار برای تحلیل واقعبینانهتر پیشنهاد میدهد:
- ارزش واقعی معاملات پس از تعدیل تورمی
- نسبت ارزش معاملات به نقدینگی
- نسبت معاملات به ارزش کل بازار
- ورود پول حقیقی به قیمت ثابت
همچنین، مقایسه بازده بورس با گزینههای جایگزین مانند دلار و طلا، و توجه به نسبت P/E میتواند عملکرد بازار سهام را در چارچوبی broader ارزیابی کند. البته این یادداشت، پیشبینی یا خبری از تغییر قیمت در هیچ بازاری نمیدهد.
جمعبندی
نتیجه اصلی روشن است: تحلیل بورس ۱۴۰۵ با خطکش سال ۱۳۹۹ و بر مبنای اعداد اسمی و روایت «تکرار بورس ۹۹» کاری اشتباه است. تورم، رشد انفجاری نقدینگی، تغییر اندازه بازار، افت ارزش دلاری و شاخصهایی مانند گردش معاملات و P/E، همگی باید با هم دیده شوند تا تصویری درست از وضعیت بازار سرمایه به دست آید.
نظرات کاربران