خلاصه مطلب
بر اساس پیشبینیهای تازه، تقاضای جهانی نفت در اوایل دهه ۲۰۳۰ به نقطه اوج خود خواهد رسید و پس از آن روند نزولی در پیش میگیرد. این تحول میتواند برای کشورهایی که اقتصادشان به درآمد نفت گره خورده — مانند ایران، نیجریه، الجزایر و آنگولا — پیامدهای سنگینی به همراه داشته باشد: فشار مالی شدید، ناآرامیهای اجتماعی و حتی تشدید پدیده مهاجرت. اندیشکده E3G هشدار میدهد اغلب دولتها برای تبعات کاهش تقاضای نفت آمادگی ندارند و در صورت نبود همکاری جهانی، بحرانهای مالی و موجهای مهاجرت محتمل است.
اندیشکده E3G در گزارشی مفصل که حاصل دو سال پژوهش با مشارکت بیش از صد مقام دولتی و کارشناس است، به این نتیجه رسیده که اغلب دولتها برای تبعات کاهش تقاضای نفت آمادگی ندارند.
گزارش E3G: دولتها برای کاهش تقاضای نفت آماده نیستند
طبق این تحلیل، رشد سریع انرژیهای تجدیدپذیر در بسیاری از نقاط جهان، مصرف نفت را تحت تأثیر قرار داده است. E3G همچنین پیشبینی میکند در رقابت آتی، تولیدکنندگان کمهزینهای مثل عربستان سعودی و امارات متحده، موقعیت بهتری خواهند داشت.
در سوی دیگر ماجرا، تولیدکنندگان پرهزینه — از ونزوئلا گرفته تا کشورهای حوزه دریای شمال — زودتر در معرض فشار قرار میگیرند و آسیب میبینند.
کاهش ۸۷ درصدی درآمد نفتی الجزایر و بیش از ۶۰ درصدی نیجریه
ارقام این گزارش نگرانکننده است: درآمد نفتی الجزایر ممکن است تا ۸۷ درصد کاهش یابد. نیجریه نیز با افت بیش از ۶۰ درصدی درآمدهای نفتی خود روبرو خواهد شد.
در ۱۷ کشور جهان، درآمد نفت بیش از ۴۰ درصد از کل درآمد دولت را تشکیل میدهد. این وابستگی در کشورهایی مانند عراق و لیبی حتی شدیدتر است و سهم نفت از درآمد دولت به ۷۰ تا ۹۰ درصد میرسد.
وضعیت بدهی نیز بر مشکل میافزاید: آنگولا و مکزیک همین امروز بیش از یکچهارم درآمد دولت را صرف بازپرداخت بدهیهای خود میکنند. این امر توانایی آنها برای مقابله با شوک کاهش درآمدهای نفتی را به شدت تضعیف میکند.
هشدار کارشناسان: پیامدهای گذار انرژی را دست کم نگیرید
بث واکر، یکی از نویسندگان این گزارش، میگوید: «دولتها برای این پیامدها آماده نیستند.» او وضعیت ونزوئلا را یک هشدار زودهنگام برای دیگر کشورهای متکی به نفت میداند.
باب وارد از مؤسسه گرانتام نیز تأکید میکند که این تحولات حتی کشورهای توسعهیافته را تحت تأثیر قرار خواهد داد و در عین حال، بسیاری از تولیدکنندگان نفت در حالت انکار به سر میبرند.
ماریا پاستوخوا، دیگر کارشناس حاضر در پژوهش، هشدار میدهد: «کند کردن روند گذار، راهحل نیست و میتواند به اندازه خودِ تغییر، بیثباتکننده باشد.»
گزارش نتیجه میگیرد که اگر همکاری جهانی برای مدیریت کاهش وابستگی به نفت شکل نگیرد، جهان با پیامدهایی چون بحرانهای مالی، ناآرامی و موجهای مهاجرت روبرو خواهد شد.
ایران در فهرست کشورهای آسیبپذیر از کاهش درآمد نفت
ایران در فهرست کشورهای آسیبپذیر در برابر کاهش درآمدهای نفتی جای دارد. بر اساس این سناریو، کاهش درآمد نفتی میتواند منابع ارزی و توان مالی دولت را تحت فشار بیسابقهای قرار دهد. در همین زمینه، گزارش درآمد نفتی ایران نیز اهمیت وابستگی منابع ارزی به نفت را نشان میدهد.
نکته جالب توجه دیگر، تأثیر جنگ بر روند گذار انرژی است. گزارش اشاره میکند که جنگ، عرضه نفت را محدود و قیمتها را بالا برده و به طور غیرمستقیم، گذار از نفت را تسریع کرده است. با این حال، اثر مستقیم این روند بر بازارها در کوتاهمدت محدود ارزیابی شده، چرا که اوج تقاضای نفت برای اوایل دهه ۲۰۳۰ پیشبینی شده است.
تأثیر کاهش درآمد نفت بر اقتصاد کلان، نرخ ارز، تورم و طلا
تمرکز اصلی گزارش بر آینده بازار نفت و درآمد کشورهای تولیدکننده است. کاهش درآمد نفتی ایران میتواند تأثیرات گستردهای بر اقتصاد کلان، نرخ ارز و تورم داشته باشد.
شرکتهای پتروشیمی و پالایشی نیز ممکن است از کاهش تقاضا و قیمت نفت و فرآوردههای آن متأثر شوند. از سوی دیگر، بیثباتی احتمالی در کشورهای نفتی میتواند تقاضا برای طلا را به عنوان یک دارایی امن افزایش دهد. با این حال، گزارش زمانبندی دقیقی برای اثرگذاری این روند بر بازارهای ارز، طلا و سهام ارائه نمیدهد. تحولات اخیر بازار نفت برنت نیز نمونهای از اثرگذاری عوامل مختلف بر قیمت نفت است.
جمعبندی
پیشبینی گزارش E3G روشن است: اوج تقاضای جهانی نفت در اوایل دهه ۲۰۳۰ رخ خواهد داد. در غیاب یک همکاری جهانی برای مدیریت این گذار، کشورهای وابسته به نفت — از جمله ایران — با فشارهای مالی و اجتماعی گستردهای مواجه خواهند شد که تابآوری اقتصاد و جامعه آنها را به چالش میکشد.
نظرات کاربران