خلاصه مطلب
بانک مرکزی برای مهار نوسانات شدید قیمت دلار، عرضه ارز را افزایش داده و صندوقهای ارزی راهاندازی کرده است. کامران ندری، کارشناس اقتصادی، این اقدامات را در کوتاهمدت مؤثر میداند اما هشدار میدهد که مشکل اصلی کاهش درآمدهای ارزی نفتی و غیرنفتی است و بدون حل آن، مدیریت پایدار بازار ارز دشوار خواهد بود. اولویت باید تأمین ارز کالاهای اساسی باشد.
برای مهار نوسانات اخیر، بانک مرکزی هم عرضه ارز را بیشتر کرده و هم پای صندوقهای ارزی را به بازار باز کرده است. کامران ندری تأثیر این سیاستها را در کوتاهمدت مثبت ارزیابی میکند. با این حال، او به یک محدودیت کلیدی اشاره میکند: میزان اثربخشی این مداخلات، کاملاً وابسته به منابع ارزی در اختیار بانک مرکزی است. در این گزارش، رقم دقیقی از حجم این عرضه یا میزان مداخله ارائه نشده است.
اولویت بانک مرکزی: تأمین ارز کالاهای اساسی با نرخ مشخص
به باور ندری، سیاستگذار باید در درجه اول به فکر تأمین ارز مورد نیاز برای کالاهای اساسی باشد. او در این باره توضیح میدهد: «اولویت اصلی بانک مرکزی باید تامین ارز کالاهای اساسی باشد. این ارز میتواند با نرخ مشخصی تامین شود و لزوماً تابع نرخ بازار آزاد نیست.» این اقتصاددان اضافه میکند که اگر منابع ارزی مازادی وجود داشته باشد، آنگاه میتوان از آن برای آرامکردن بازار و کاهش التهاب استفاده کرد.
محدودیت بزرگ: افت درآمدهای صادراتی نفتی و غیرنفتی
ندری وضعیت درآمدهای ارزی کشور را چندان مطلوب نمیداند. از نگاه او، هم درآمدهای نفتی و هم غیرنفتی نسبت به گذشته کاهش پیدا کردهاند. صادرات نفت نیز تحت تأثیر تحولات اخیر قرار گرفته است. این کاهش منابع، دست بانک مرکزی را برای اجرای سیاستهای کوتاهمدت و مؤثر میبندد. او راه حل را در یک افق بلندمدت ترسیم میکند: «اگر در بلندمدت بتوانیم مساله اصلی درآمدهای ارزی را حل کنیم، اقدامات کوتاهمدت بازارساز هم میتواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد.»
در همین زمینه، خرید قطعی اوراق در حراج بازار باز بانک مرکزی نمونهای از مداخله این نهاد در بازارهای مالی است.
راههای پیشنهادی برای تقویت منابع ارزی
این کارشناس، راههای مختلفی برای خروج از این محدودیت پیشنهاد میدهد. احیای صادرات غیرنفتی و جلب همکاریهای بینالمللی از جمله این مسیرهاست. ندری همچنین بر افزایش ظرفیت صادراتی غولهای صنعتی مانند شرکتهای پتروشیمی و فولادی و بازگشت صادرات نفت به مدار عادی تأکید دارد. او نمیتواند از تأثیر احتمالی تحولات سیاسی و نظامی بر چشمانداز بازار ارز چشمپوشی کند، هرچند در این گزارش آماری از میزان دقیق کاهش درآمدها یا صادرات ارائه نشده است.
تأثیر نوسان دلار بر طلا، سکه، بورس و شرکتها
نوسانات دلار فقط به بازار ارز محدود نمیماند. این نوسانها میتوانند بهطور غیرمستقیم بر قیمت طلا و سکه، شاخصهای بورس تهران و حتی عملکرد شرکتهای صادراتمحور و وارداتی تأثیر بگذارند. صندوقهای ارزی تازهتأسیس نیز بهعنوان ابزاری مالی، مستقیم از جریانهای این بازار تأثیر میپذیرند. اما در نبود آمار دقیق از منابع ارزی و حجم مداخلات، قضاوت درباره میزان این تأثیرات بر هر یک از این بازارها، کاری است دشوار و تا حدی حدسی. یک واقعیت روشن است: تداوم روند کاهش درآمدهای ارزی، توان مداخلهگر را تحلیل میبرد؛ در مقابل، بهبود وضعیت صادرات نفت و غیرنفتی، امکان مدیریت مؤثرتر بازار را فراهم میآورد.
جمعبندی
بانک مرکزی برای مهار نوسانات، هم تزریق ارز به بازار را افزایش داده و هم ابزار جدیدی مانند صندوقهای ارزی را فعال کرده است. با این حال، تحلیل کامران ندری نشان میدهد که آرامش پایدار در بازار ارز، در گرو حل معضل بزرگتری است: تقویت درآمدهای ارزی از طریق بهبود صادرات و افزایش منابع در دسترس سیاستگذار. بدون این پیشزمینه، اثر اقدامات کوتاهمدت ممکن است ماندگار نباشد.
نظرات کاربران