خرید قطعی ۱۹.۵ همت اوراق در حراج بازار باز بانک مرکزی

خلاصه مطلب

بانک مرکزی در بیست‌وچهارمین حراج بازار باز برای نخستین بار حدود ۱۹.۵ هزار میلیارد تومان اوراق دولتی را به‌صورت قطعی از بانک‌ها خرید. هم‌زمان ۷۰ هزار میلیارد تومان توافق بازخرید با نرخ ۲۳ درصد و اعتبارگیری قاعده‌مند با نرخ ۲۴ درصد انجام شد. این اقدام نقدینگی دائمی به شبکه بانکی تزریق می‌کند و ممکن است بر نرخ بهره بین‌بانکی، بازار ارز، طلا و بورس اثر بگذارد.

در بیست‌وچهارمین دور حراج بازار باز، بانک مرکزی برای نخستین بار اقدام به خرید قطعی اوراق دولتی از بانک‌ها کرد. ارزش این خرید به حدود ۱۹.۵ هزار میلیارد تومان رسید. هم‌زمان، عملیات توافق بازخرید (ریپو) با حجم ۷۰ هزار میلیارد تومان و نرخ ۲۳ درصد نیز انجام شد.

نخستین خرید دائمی اوراق دولتی از بانک‌ها در ۲۳ شهریور ۱۴۰۵

این حرکت در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ و در چارچوب عملیات بازار باز رخ داد. بانک مرکزی این بار، علاوه بر ابزارهای متداولی مثل ریپو و اعتبارگیری قاعده‌مند، از مکانیسم خرید قطعی اوراق نیز استفاده کرد.

در خرید قطعی، اوراق برای همیشه از ترازنامه بانک‌ها خارج می‌شود و معادل ریالی آن به ذخایر آن‌ها اضافه می‌گردد. برخلاف ریپو، این روش بدهی جدیدی برای بانک ایجاد نمی‌کند و نقدینگی تزریق‌شده دائمی است.

پذیرش ۷۰ همت ریپو از ۳۶۸ همت درخواست ۱۵ بانک

پانزده بانک در این حراج شرکت کردند و در مجموع ۳۶۸.۴۵ هزار میلیارد تومان درخواست ارائه دادند. بانک مرکزی تنها ۷۰ هزار میلیارد تومان از این درخواست‌ها را در قالب توافق بازخرید پذیرفت.

نرخ موافقت با درخواست‌های بانکی ۱۹ درصد و نرخ توافق بازخرید ۲۳ درصد تعیین شد. عملیات ریپو با سررسید یک‌هفته‌ای انجام می‌گیرد؛ در این سازوکار، بانک‌ها اوراق خود را به‌طور موقت نزد بانک مرکزی می‌گذارند و در مقابل، نقدینگی دریافت می‌کنند.

اعتبارگیری قاعده‌مند ۸۴.۳۴ همت با نرخ ۲۴ درصد

بانک‌ها در همین حراج، ۸۴.۳۴ هزار میلیارد تومان نیز اعتبارگیری قاعده‌مند کردند. نرخ این اعتبارگیری ۲۴ درصد اعلام شده است.

بر اساس گزارش عملیات بازار باز که در ۲۶ شهریور منتشر شد، حجم خرید قطعی اوراق توسط بانک مرکزی ۱۹,۵۲۰ میلیارد تومان بوده است.

تفاوت اثر خرید قطعی با توافق بازخرید بر نقدینگی بانک‌ها

در توافق بازخرید، تأمین نقدینگی حالت موقت دارد؛ با پایان دوره و بازپرداخت، اوراق به بانک بازمی‌گردد. اما خرید قطعی، خروج دائمی اوراق از ترازنامه بانک و افزودن پایدار نقدینگی به ذخایر را به همراه دارد.

به همین دلیل، خرید قطعی اوراق را می‌توان ابزاری برای تزریق نقدینگی دائمی به شبکه بانکی دانست. این اقدام ممکن است در کوتاه‌مدت تنگنای مالی بانک‌ها را کاهش دهد و به تثبیت نرخ بهره بین‌بانکی در محدوده هدف کمک کند. پیش‌تر نیز برآورد نقدینگی ایران از ۲۰ هزار همت گذشت و اهمیت این متغیر در اقتصاد ایران را نشان داد.

پیامدهای احتمالی افزایش نقدینگی برای بازار ارز، طلا و بورس

بر اساس ارزیابی‌های مطرح‌شده، افزایش نقدینگی پایه پولی می‌تواند در بلندمدت فشار تورمی ایجاد کند و انتظارات تورمی در بازارهای موازی مانند ارز و طلا را بالا ببرد. اگر این روند ادامه یابد، احتمال افزایش نرخ ارز غیررسمی و قیمت طلا وجود دارد.

از طرف دیگر، کاهش احتمالی نرخ بهره بین‌بانکی شاید جذابیت سپرده‌های بانکی را کم کند و بخشی از نقدینگی را به سمت بورس یا دیگر بازارها سوق دهد. اثر نهایی این سیاست به عواملی مانند تداوم خریدهای قطعی، واکنش بانک‌ها و استفاده هم‌زمان از دیگر ابزارهای سیاست پولی بستگی دارد. برای مقایسه، افزایش نرخ بهره فدرال رزرو؛ واکنش بازارها و اثر بر ایران نمونه‌ای از اثرگذاری نرخ بهره بر بازارهاست.

حجم و نرخ‌های ثبت‌شده در حراج ۲۳ شهریور

• تعداد بانک‌های شرکت‌کننده: ۱۵ بانک
• مجموع درخواست بانک‌ها: ۳۶۸,۴۵۰ میلیارد تومان
• توافق بازخرید پذیرفته‌شده: ۷۰,۰۰۰ میلیارد تومان
• نرخ توافق بازخرید: ۲۳ درصد
• نرخ موافقت با درخواست بانک‌ها: ۱۹ درصد
• اعتبارگیری قاعده‌مند: ۸۴,۳۴۰ میلیارد تومان
• نرخ اعتبارگیری قاعده‌مند: ۲۴ درصد
• خرید قطعی اوراق توسط بانک مرکزی: ۱۹,۵۲۰ میلیارد تومان
• تاریخ حراج: ۲۳ شهریور ۱۴۰۵

جمع‌بندی

بانک مرکزی در بیست‌وچهارمین حراج بازار باز، برای اولین بار از ابزار خرید قطعی اوراق دولتی استفاده کرد. این حرکت، در کنار ریپو و اعتبارگیری قاعده‌مند، مسیر تازه‌ای برای تأمین نقدینگی شبکه بانکی گشوده است. با این حال، تأثیر آن بر بازارهای ارز، طلا و سهام، به استمرار این سیاست و نحوه به‌کارگیری دیگر ابزارهای پولی وابسته خواهد بود.

منبع

اکوایران