مجوز ایران برای عبور نفتکش‌های عراقی از تنگه هرمز

خلاصه مطلب

تهران پس از درخواست‌های پیاپی بغداد، اجازه عبور بخشی از نفتکش‌های عراقی از تنگه هرمز را صادر کرد. عراق تنها تولیدکننده حوزه خلیج‌فارس است که چنین حقی گرفته، اما صادرات نفتی‌اش هنوز به حجم پیش از جنگ برنگشته. صادرات کنونی حدود ۲.۳ میلیون بشکه در روز است در حالی که پیش‌تر از ۳.۳ میلیون بشکه می‌گذشت. خریداران آسیایی فعال شده‌اند اما ریسک‌های امنیتی، بیمه و لجستیک همچنان بالاست و این تحولات می‌تواند بر بازار نفت، دلار، طلا و بورس تهران اثر بگذارد.

صدور مجوز ایران پس از پیگیری‌های مداوم بغداد

تصمیم ایران برای باز کردن مسیر تنگه هرمز به روی بخشی از نفتکش‌های عراق، در پی تلاش‌های مقامات عراقی از جمله رئیس پارلمان این کشور گرفته شد. با این حال، حتی با وجود این مجوز، فرآیند صادرات در مرحله عملیاتی و نظارت میدانی قرار دارد. آمارها نشان می‌دهد صادرات کنونی نفت عراق حدود ۲.۳ میلیون بشکه در روز است؛ رقمی که پیش از درگیری‌ها از مرز ۳.۳ میلیون بشکه در روز می‌گذشت.

مذاکرات کشتیرانی بغداد و افزایش هزینه‌های بیمه

بغداد برای پایدار کردن زنجیره لجستیک خود، پای میز مذاکره با شرکت‌های کشتیرانی آمریکایی و آلمانی نشست. طرف آلمانی همکاری را پذیرفت، اما شرکت آمریکایی حاضر به استفاده از پرچم عراقی روی کشتی‌ها نشد. در کنار این چالش، مالکان کشتی‌ها به دلیل ریسک فعالیت در منطقه، کرایه‌های بالاتری طلب می‌کنند و تضمین‌های بیمه‌ای سنگین‌تری می‌خواهند. همین موضوع، هزینه حمل محموله‌های نفتی عراق را بالا برده است.

تخفیف ۲۵ تا ۳۰ دلاری SOMO و خرید بالاتر آسیایی‌ها

سازمان بازاریابی نفت عراق (SOMO) برای نفت خام بصره تخفیفی حدود ۲۵ تا ۳۰ دلار در هر بشکه قائل شده. اما جالب اینجاست که خریداران آسیایی همین محموله‌ها را با قیمتی بالاتر از شاخص‌های منطقه‌ای می‌خرند. این تفاوت عجیب، بیشتر به زمان و مکان تحویل نفت مربوط می‌شود؛ محموله‌هایی که از تنگه هرمز رد می‌شوند یا در خارج از این مسیر از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی جابه‌جا می‌شوند، در بازار آسیا ارزش بیشتری پیدا می‌کنند.

طی دو ماه ژوئیه و اوت، پتروچاینا حدود ۶ میلیون بشکه نفت عراق خریداری کرد. خریداران چینی نیز در سپتامبر دست‌کم ۱۶ میلیون بشکه سفارش ثبت کرده‌اند.

وابستگی ۹۵ درصدی صادرات عراق به تنگه هرمز پیش از جنگ

پیش از جنگ، تقریباً ۹۵ درصد صادرات نفت عراق از تنگه هرمز می‌گذشت و ماهانه حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت از این آبراه خارج می‌شد. این حجم در آوریل ۲۰۲۶ به حدود ۱۰ میلیون بشکه در ماه سقوط کرد. حتی در ۲۳ ژوئیه همان سال، تنها یک نفتکش از تنگه عبور کرده بود. بغداد حالا علاوه بر پیگیری مجوزهای بیشتر، مسیرهای جایگزین از طریق ترکیه، سوریه و اردن را هم بررسی می‌کند تا وابستگی خود به هرمز را کم کند.

افزایش فهرست نفتکش‌های ممنوعه ایران به ۵۶ فروند

تهران هفته گذشته فهرست نفتکش‌های ممنوعه خود را از ۴۵ به ۵۶ فروند افزایش داد. ایران همچنین به کشتی‌هایی که با نفتکش‌های تحریمی انتقال کشتی‌به‌کشتی انجام دهند، درباره اعمال محدودیت هشدار داده است. بر اساس دستورالعمل ابلاغی، جریمه عدم رعایت مقررات عبور از تنگه هرمز معادل ۲۰ درصد ارزش محموله تعیین شده. در کنار این تهدیدات اداری، حمله آمریکا به سه نفتکش ایرانی در پنجم سپتامبر ۲۰۲۶، نشان می‌دهد ریسک نظامی در منطقه کماکان پابرجاست.

تأثیر تحولات هرمز بر بازار نفت، دلار، طلا و بورس ایران

این تحولات مستقیم بر بازار نفت، شرکت‌های کشتیرانی و بیمه تأثیر می‌گذارد. اگر صادرات عراق از مسیر هرمز افزایش یابد، عرضه جهانی نفت بیشتر می‌شود. اما تداوم ریسک‌های امنیتی و لجستیکی، چشم‌انداز صادرات را مبهم نگه می‌دارد.

برای بازار ایران، قیمت نفت از کانال درآمدهای ارزی دولت، بودجه و انتظارات تورمی اهمیت کلیدی دارد. کاهش تنش در تنگه هرمز — در صورت تداوم — می‌تواند بر بازارهای موازی مانند دلار و طلا و بورس تهران اثر بگذارد. با این وجود، عوامل محدودکننده‌ای مانند حملات نظامی، تحریم نفتکش‌ها و دشواری‌های بیمه‌ای، همچنان سایه خود را بر این روند حفظ کرده‌اند.

جمع‌بندی

موافقت ایران با عبور بخشی از نفتکش‌های عراقی از تنگه هرمز، پنجره‌ای برای بغداد گشوده تا صادرات نفتی خود را از مسیر اصلی احیا کند. بازگشت خریداران آسیایی و ثبت سفارش‌های جدید، نشانه‌های مثبتی هستند، اما صادرات عراق هنوز به سطح پیش از جنگ نرسیده. تداوم این جریان به عوامل پیچیده‌ای از جمله ثبات امنیتی، دسترسی به نفتکش و پوشش بیمه‌ای، و همچنین رفتار بازیگران منطقه‌ای وابسته است.

منبع

دنیای اقتصاد