تنوعبخشی در سرمایهگذاری چیست و چگونه ریسک سبد دارایی را کاهش دهیم؟
4 روز گذشته
- پادکست صوتی این مقاله
- خلاصه مطلب
- تنوعبخشی در سرمایهگذاری چیست؟
- سبد سرمایهگذاری چیست؟
- یک مثال ساده از تنوعبخشی
- چرا تنوعبخشی ریسک سرمایهگذاری را کاهش می‌دهد؟
- تفاوت ریسک یک دارایی با ریسک کل بازار
- تعداد بیشتر داراییها همیشه به معنای ریسک کمتر نیست
- همبستگی داراییها چیست؟
- روش‌های تنوعبخشی در سبد سرمایهگذاری
- تقسیم سرمایه میان بازارهای مختلف
- تنوعبخشی در یک بازار
- تعیین سهم هر دارایی از سرمایه
- نمونه یک سبد سرمایهگذاری متنوع
- چگونه یک سبد سرمایهگذاری متنوع تشکیل دهیم؟
- هدف و افق سرمایهگذاری را مشخص کنید
- میزان ریسک‌پذیری خود را بشناسید
- داراییها را براساس ویژگی‌هایشان انتخاب کنید
- وزن هر دارایی را تعیین کنید
- مدیریت سبد سرمایهگذاری پس از خرید
- بازبینی و متعادل‌سازی سبد
- تغییر ترکیب سبد با تغییر شرایط مالی
- اشتباهات رایج در تنوعبخشی سرمایهگذاری
- جمع‌بندی؛ تنوع هوشمندانه مهم‌تر از تعداد دارایی‌هاست
پادکست صوتی این مقاله
خلاصه مطلب
تنوعبخشی در سرمایهگذاری به معنای تقسیم سرمایه میان دارایی‌های مختلف است تا عملکرد کل سرمایهگذاری فقط به تغییر قیمت یک دارایی وابسته نباشد. برای مثال، اگر تمام سرمایه خود را به بیت‌کوین اختصاص دهید، کاهش قیمت آن مستقیماً بر تمام سرمایه شما تأثیر می‌گذارد. اما اگر سرمایه میان دارایی‌هایی با ویژگی‌ها و رفتارهای متفاوت تقسیم شده باشد، ممکن است افت قیمت یک دارایی با عملکرد بهتر دارایی‌های دیگر تا حدی جبران شود.البته تنوعبخشی به معنای خرید تعداد زیادی دارایی نیست. مهم این است که دارایی‌های انتخاب‌شده تا چه اندازه تحت تأثیر عوامل متفاوت قرار می‌گیرند.
این روش میتواند بخشی از ریسک سبد سرمایهگذاری را کاهش دهد، اما مانع تمام زیانها نمی‌شود. در ادامه بررسی می‌کنیم تنوعبخشی چیست، چه تفاوتی با خرید دارایی‌های متعدد دارد و چگونه می‌توان سبد سرمایهگذاری متناسب‌تری تشکیل داد.
تنوعبخشی در سرمایهگذاری چیست؟
تنوعبخشی یا Diversification یکی از روش‌های مدیریت ریسک است که در آن سرمایه میان چند دارایی یا بازار مختلف تقسیم میشود.هدف اصلی این روش، کاهش وابستگی کل سرمایه به عملکرد یک دارایی مشخص است.
برای مثال، فردی که تمام پول خود را در یک ارز دیجیتال سرمایهگذاری می‌کند، با کاهش قیمت آن ممکن است بخش قابل‌توجهی از سرمایه خود را از دست بدهد.
اما فردی که دارایی‌های متفاوتی در سبد خود دارد، ممکن است در شرایط مشابه کاهش ارزش کمتری را تجربه کند.
سبد سرمایهگذاری چیست؟
سبد سرمایهگذاری یا پرتفوی به مجموعه دارایی‌هایی گفته میشود که یک فرد برای رسیدن به اهداف مالی خود نگهداری می‌کند.این سبد میتواند شامل ارز دیجیتال، طلا، سهام، صندوق‌های سرمایهگذاری یا سایر داراییها باشد.
ترکیب این داراییها و سهم هر کدام از کل سرمایه، میزان ریسک سبد را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
یک مثال ساده از تنوعبخشی
فرض کنید محمد و اکبر هرکدام ۱۰۰ میلیون تومان سرمایه دارند.اکبر تمام سرمایه خود را به یک ارز دیجیتال اختصاص می‌دهد، اما محمد سرمایه‌اش را میان چند دارایی با ویژگی‌های متفاوت تقسیم می‌کند.
اگر ارز دیجیتال انتخابی اکبر ۳۰ درصد کاهش قیمت داشته باشد، ارزش سرمایه او به ۷۰ میلیون تومان می‌رسد.
اما نتیجه سرمایهگذاری محمد به عملکرد تمام دارایی‌های سبدش بستگی دارد. ممکن است بعضی داراییها کاهش قیمت داشته باشند و بعضی دیگر عملکرد بهتری ثبت کنند.بنابراین نتیجه نهایی سبد محمد لزوماً با کاهش قیمت یک دارایی یکسان نخواهد بود.
چرا تنوعبخشی ریسک سرمایهگذاری را کاهش می‌دهد؟
دارایی‌های مختلف همیشه تحت تأثیر عوامل یکسانی قرار نمی‌گیرند.برای مثال، قیمت یک ارز دیجیتال ممکن است به دلیل تغییر شرایط بازار ارزهای دیجیتال کاهش پیدا کند، در حالی که قیمت یک فلز صنعتی تحت تأثیر تقاضای صنایع تغییر کند.وقتی سرمایه فقط در یک دارایی متمرکز باشد، تغییرات همان دارایی تأثیر مستقیمی بر کل سرمایه دارد.
اما با تقسیم سرمایه میان دارایی‌هایی که رفتار متفاوتی دارند، ممکن است نوسان کلی سبد کاهش پیدا کند.
تفاوت ریسک یک دارایی با ریسک کل بازار
بخشی از ریسک سرمایهگذاری به ویژگی‌های یک دارایی یا شرکت مشخص مربوط است.
برای مثال، مشکلات مدیریتی یک شرکت ممکن است باعث افت قیمت سهام همان شرکت شود.
تنوعبخشی میتواند وابستگی سرمایه به چنین ریسک‌هایی را کاهش دهد.
اما بعضی ریسک‌ها مانند بحران‌های اقتصادی یا افت گسترده بازارهای مالی ممکن است همزمان بر دارایی‌های مختلف تأثیر بگذارند.به همین دلیل، تنوعبخشی نمیتواند تمام ریسک‌های سرمایهگذاری را حذف کند.
تعداد بیشتر داراییها همیشه به معنای ریسک کمتر نیست
یکی از تصورهای رایج این است که هرچه تعداد دارایی‌های سبد بیشتر باشد، ریسک آن کمتر میشود.در حالی که تعداد داراییها به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش تنوع نیست.
فرض کنید فردی پنج ارز دیجیتال مختلف خریداری کرده است. اگر تمام این ارزها تحت تأثیر شرایط مشابه بازار حرکت کنند، ممکن است هنگام کاهش قیمت بیت‌کوین، ارزش سایر دارایی‌های سبد او نیز کاهش پیدا کند.در چنین شرایطی، با وجود داشتن پنج دارایی، سبد همچنان در معرض ریسک مشترک بازار ارزهای دیجیتال قرار دارد.
همبستگی داراییها چیست؟
همبستگی نشان می‌دهد قیمت دو دارایی تا چه اندازه تمایل دارد در یک جهت یا در جهت مخالف تغییر کند.وقتی دو دارایی همبستگی مثبت بالایی دارند، معمولاً تغییرات قیمت آنها به یکدیگر شباهت بیشتری دارد.
در مقابل، دارایی‌هایی با همبستگی پایین ممکن است در شرایط مختلف بازار رفتار متفاوتی نشان دهند.البته همبستگی ثابت نیست و ممکن است در دورههای بحرانی تغییر کند.
بنابراین هنگام تنوعبخشی، علاوه بر تعداد داراییها باید به میزان ارتباط رفتار قیمتی آنها نیز توجه کرد.
روش‌های تنوعبخشی در سبد سرمایهگذاری
برای ایجاد تنوع در سرمایهگذاری، روش‌های مختلفی وجود دارد. انتخاب روش مناسب به میزان سرمایه، هدف مالی و تحمل ریسک فرد بستگی دارد.
تقسیم سرمایه میان بازارهای مختلف
یکی از روش‌های رایج، سرمایهگذاری در بازارهایی است که عوامل متفاوتی بر قیمت آنها اثر میگذارند.
برای مثال، ارزهای دیجیتال، طلا، سهام و برخی کالاهای صنعتی ممکن است در دورههای مختلف عملکرد متفاوتی داشته باشند.البته حضور در چند بازار به‌تنهایی تنوع مؤثر را تضمین نمی‌کند؛ زیرا ممکن است این بازارها در بعضی شرایط همزمان کاهش قیمت داشته باشند.
تنوعبخشی در یک بازار
گاهی سرمایه‌گذار قصد دارد فقط در یک بازار فعالیت کند.در چنین شرایطی نیز می‌توان با بررسی ویژگی‌های دارایی‌های مختلف، از تمرکز بیش از اندازه روی یک گزینه جلوگیری کرد.
برای مثال، در بازار سهام، تقسیم سرمایه میان شرکت‌هایی از صنایع متفاوت میتواند وابستگی به عملکرد یک صنعت مشخص را کاهش دهد.در بازار ارزهای دیجیتال نیز شناخت کاربرد، ساختار و عوامل مؤثر بر قیمت هر دارایی اهمیت دارد.
تعیین سهم هر دارایی از سرمایه
تنوعبخشی فقط به انتخاب دارایی مربوط نیست؛ میزان سرمایه اختصاص‌یافته به هر دارایی نیز اهمیت دارد.
برای مثال، اگر فردی ۹۰ درصد سرمایه خود را در یک ارز دیجیتال و ۱۰ درصد باقی‌مانده را میان چند دارایی تقسیم کند، همچنان بخش عمده ریسک سبد به همان ارز دیجیتال وابسته است.
به همین دلیل، تعیین وزن هر دارایی یکی از مراحل اصلی مدیریت سبد سرمایهگذاری محسوب میشود.
نمونه یک سبد سرمایهگذاری متنوع
برای درک بهتر موضوع، فرض کنید لاله ۱۰۰ میلیون تومان سرمایه دارد و قصد دارد آن را میان چند گروه دارایی تقسیم کند.
جدول زیر فقط یک مثال آموزشی از نحوه تقسیم سرمایه است و پیشنهاد خرید یا ترکیب مناسب برای همه افراد محسوب نمی‌شود.
| گروه دارایی | سهم فرضی از سرمایه | مبلغ |
|---|---|---|
| ارزهای دیجیتال | ۳۰٪ | ۳۰ میلیون تومان |
| دارایی‌های مرتبط با طلا | ۳۰٪ | ۳۰ میلیون تومان |
| صندوق‌های درآمد ثابت | ۲۵٪ | ۲۵ میلیون تومان |
| دارایی‌های مرتبط با کالاهای صنعتی | ۱۵٪ | ۱۵ میلیون تومان |
| مجموع | ۱۰۰٪ | ۱۰۰ میلیون تومان |
در این مثال، لاله تمام سرمایه خود را به یک بازار اختصاص نداده است.اگر ارزش بخش ارزهای دیجیتال کاهش پیدا کند، نتیجه نهایی سرمایهگذاری او به عملکرد سه بخش دیگر نیز بستگی خواهد داشت.
با این حال، ممکن است در بعضی شرایط تمام گروه‌های دارایی کاهش ارزش داشته باشند. همچنین ریسک دارایی‌های مرتبط با طلا یا کالاهای صنعتی به نوع ابزار سرمایهگذاری و ساختار آن بستگی دارد.
بنابراین هدف جدول، نمایش مفهوم تقسیم سرمایه است؛ نه معرفی یک سبد کم‌ریسک یا تضمین‌شده.
چگونه یک سبد سرمایهگذاری متنوع تشکیل دهیم؟
برای تشکیل سبد سرمایهگذاری، بهتر است پیش از انتخاب داراییها چند موضوع مهم را بررسی کنید.
هدف و افق سرمایهگذاری را مشخص کنید
ابتدا باید بدانید برای چه هدفی سرمایهگذاری می‌کنید و چه زمانی به پول خود نیاز دارید.
فردی که شش ماه دیگر به سرمایه خود نیاز دارد، معمولاً ظرفیت کمتری برای تحمل افت شدید قیمت دارد.
در مقابل، فردی با افق سرمایهگذاری چندساله ممکن است بتواند نوسان بیشتری را تحمل کند.
میزان ریسک‌پذیری خود را بشناسید
میزان ریسک‌پذیری افراد یکسان نیست.برای مثال، کاهش ۲۰ درصدی ارزش سرمایه ممکن است برای یک فرد قابل‌تحمل باشد، اما برنامه مالی فرد دیگری را با مشکل روبه‌رو کند.
به همین دلیل، ترکیب سبد باید با وضعیت مالی و میزان تحمل زیان سرمایه‌گذار هماهنگ باشد.
داراییها را براساس ویژگی‌هایشان انتخاب کنید
پیش از اضافه کردن یک دارایی به سبد، بررسی کنید چه عواملی بر قیمت آن تأثیر میگذارند.همچنین نقدشوندگی، میزان نوسان و ارتباط آن با سایر دارایی‌های سبد را در نظر بگیرید.
هدف این است که دارایی‌های جدید فقط تعداد گزینه‌ها را افزایش ندهند، بلکه به متعادل‌تر شدن ریسک سبد کمک کنند.
وزن هر دارایی را تعیین کنید
پس از انتخاب داراییها، مشخص کنید چه درصدی از سرمایه به هرکدام اختصاص پیدا کند.این تصمیم باید براساس هدف مالی، میزان ریسک‌پذیری و ویژگی‌های داراییها انجام شود.
هیچ درصد ثابتی وجود ندارد که برای تمام سرمایهگذاران مناسب باشد.
مدیریت سبد سرمایهگذاری پس از خرید
تنوعبخشی یک تصمیم یک‌باره نیست. با تغییر قیمت داراییها، سهم هرکدام از کل سرمایه نیز تغییر می‌کند.به همین دلیل، لازم است ترکیب سبد در بازه‌های زمانی مشخص بررسی شود.
بازبینی و متعادل‌سازی سبد
فرض کنید جعفر در ابتدای سرمایهگذاری تصمیم گرفته ۴۰ درصد سرمایه خود را به ارزهای دیجیتال و ۶۰ درصد باقی‌مانده را به سایر داراییها اختصاص دهد.پس از مدتی، به دلیل رشد قیمت ارزهای دیجیتال، سهم این بخش به ۶۰ درصد کل سبد می‌رسد.در چنین شرایطی، ریسک سبد ممکن است با برنامه اولیه علی متفاوت شده باشد.
او میتواند ترکیب دارایی‌های خود را بررسی کند و در صورت نیاز، برای بازگرداندن سهم داراییها به محدوده مورد نظر تصمیم بگیرد.
این فرایند «متعادل‌سازی مجدد سبد» یا Rebalancing نام دارد.
البته هنگام انجام آن باید هزینه معاملات، مالیات احتمالی و شرایط بازار نیز در نظر گرفته شود.
تغییر ترکیب سبد با تغییر شرایط مالی
گاهی هدف مالی یا زمان مورد نیاز برای برداشت سرمایه تغییر می‌کند.برای مثال، فردی که قصد داشته پنج سال دیگر از سرمایه خود استفاده کند، ممکن است به دلیل تغییر شرایط زندگی، دو سال زودتر به پول نیاز پیدا کند.در چنین شرایطی، لازم است میزان ریسک و نقدشوندگی سبد دوباره بررسی شود.
اشتباهات رایج در تنوعبخشی سرمایهگذاری
یکی از اشتباهات رایج، خرید دارایی‌های متعدد بدون بررسی ارتباط میان آن‌هاست. ممکن است فرد تصور کند با داشتن چند ارز دیجیتال، ریسک خود را به میزان زیادی کاهش داده است؛ در حالی که این داراییها در زمان افت بازار رفتار مشابهی داشته باشند.اشتباه دیگر، تقسیم سرمایه به بخش‌های مساوی بدون توجه به میزان ریسک هر دارایی است.
برای مثال، اختصاص سهم یکسان به یک دارایی پرنوسان و یک دارایی کم‌نوسان لزوماً ترکیب متعادلی ایجاد نمی‌کند.
همچنین تغییر مداوم ترکیب سبد تحت تأثیر نوسان‌های روزانه میتواند هزینه معاملات را افزایش دهد و تصمیم‌گیری را دشوار تر کند.از طرف دیگر، نباید تصور کرد که تنوعبخشی به معنای حذف کامل احتمال زیان است. حتی یک سبد متنوع نیز ممکن است در شرایط نامناسب اقتصادی کاهش ارزش داشته باشد.
جمع‌بندی؛ تنوع هوشمندانه مهم‌تر از تعداد دارایی‌هاست
تنوعبخشی یکی از روش‌های مدیریت ریسک در سرمایهگذاری است که با تقسیم سرمایه میان دارایی‌های مختلف، وابستگی سبد به عملکرد یک دارایی مشخص را کاهش می‌دهد.با این حال، داشتن دارایی‌های بیشتر همیشه به معنای ریسک کمتر نیست. میزان همبستگی، سهم هر دارایی و شرایط بازار نقش مهمی در نتیجه نهایی دارند.برای تشکیل یک سبد متنوع، ابتدا باید هدف مالی، افق سرمایهگذاری و میزان ریسک‌پذیری خود را مشخص کنید. سپس داراییها را براساس ویژگی‌هایشان انتخاب کرده و ترکیب سبد را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید.هدف تنوعبخشی این نیست که هیچ‌وقت ضرر نکنید؛ بلکه این است که ریسک سرمایهگذاری فقط به عملکرد یک دارایی وابسته نباشد.
سوالات متداول
تنوعبخشی به معنای تقسیم سرمایه میان دارایی‌های مختلف برای کاهش وابستگی کل سبد به عملکرد یک دارایی مشخص است.
خیر. تنوعبخشی میتواند بخشی از ریسک را کاهش دهد، اما نمیتواند از تمام زیانها جلوگیری کند؛ زیرا برخی عوامل اقتصادی بر چندین بازار بهطور همزمان تأثیر میگذارند.
تعداد مشخص و یکسانی برای همه سرمایهگذاران وجود ندارد. میزان تنوع به ویژگی داراییها، همبستگی میان آنها و سهم هرکدام از کل سرمایه بستگی دارد.
خرید چند ارز دیجیتال میتواند تمرکز روی یک ارز را کاهش دهد، اما اگر این داراییها رفتار قیمتی مشابهی داشته باشند، ریسک مشترک بازار همچنان باقی میماند.
زمان بازبینی به هدف و استراتژی سرمایهگذاری بستگی دارد. برخی سرمایهگذاران سبد خود را در دورههای مشخص یا زمانی که سهم داراییها از محدوده تعیینشده خارج میشود، بررسی میکنند.
نظرات کاربران