- خلاصه مطلب
- تحریم ۳۶ فرد و نهاد هوانوردی، بانک VTB روسیه و پلتفرم بیتبانک
- معطل ماندن ۳۷۰۰ کامیون در مرز ترکیه و صف ۷۰۰ کامیون در پاکستان
- هزینه ۱۲ هزار دلاری حمل زمینی کانتینر از چین در برابر ۳ هزار دلار دریایی
- کاهش ۳۰ درصدی صادرات غیرنفتی و افت صادرات نفت به چین
- فشار احتمالی بر ریال، طلا، رمزارز و بورس تهران
- ادعای دریافت بیش از ۱۰ هزار دلار در مرز پاکستان؛ تأییدنشده
- جمعبندی
- منبع
خلاصه مطلب
آمریکا محدودیتهای تحریمی علیه ایران را از نفت و کشتیرانی فراتر برده و بانکداری، هوانوردی، رمزارزها و شبکههای واسطه در کشورهای سوم را هدف گرفته است. تجارت به مسیرهای زمینی، ریلی و خزر رانده شده که با ازدحام، تأخیر و هزینه چهاربرابری حمل مواجه است. صادرات غیرنفتی نزدیک به ۳۰ درصد کاهش یافته، صادرات نفت به چین افت کرده و تورم مواد غذایی شهریور ۱۴۰۵ به ۱۲۸ درصد رسیده است. این روند میتواند فشار بر ریال، تقاضا برای طلا و اثر بر بورس را تشدید کند.
آمریکا محدودیتهای تحریمی علیه ایران را از نفت و کشتیرانی فراتر برده و بانکداری، هوانوردی، رمزارزها و شبکههای واسطه در کشورهای سوم را هدف گرفته است.
تحریم ۳۶ فرد و نهاد هوانوردی، بانک VTB روسیه و پلتفرم بیتبانک
هشتم سپتامبر بود که وزارت خزانهداری آمریکا ۳۶ فرد و نهاد مرتبط با هوانوردی ایران را تحریم کرد. این روند تنها چند روز بعد، در چهاردهم سپتامبر، بانک روسی VTB را نیز دربرگرفت. تا اینکه در هفدهم سپتامبر، پلتفرم رمزارزی «بیتبانک» – که به بابک زنجانی مرتبط دانسته میشود – به فهرست تحریمها اضافه شد. گزارشها حاکی است تمرکز فشار تحریمی آمریکا در بخش بانکی، از بانکهای ایرانی به سمت مؤسسات مالی روسیه، ترکیه و امارات که در تسهیل مبادلات با ایران نقش دارند، جابهجا شده است.
معطل ماندن ۳۷۰۰ کامیون در مرز ترکیه و صف ۷۰۰ کامیون در پاکستان
از تیرماه و با اعمال محدودیتهای شدیدتر دریایی، ایران بخشی از جریان تجاری خود را به گذرگاههای زمینی، ریلی و بندرهای خزر منتقل کرده است. اما ظرفیت این مسیرهای جایگزین، پاسخگوی حجم مبادلات نیست. احسان ملکزاده، رئیس انجمن شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران، از معطل ماندن حدود ۳۷۰۰ کامیون در مرز ترکیه و تأخیر ۲۰ روزه در تردد آنها خبر میدهد. در مرز پاکستان نیز صف حدود ۷۰۰ کامیون تشکیل شده، در حالی که روزانه تنها ۴۰ دستگاه از این گذرگاه عبور داده میشود. در مقابل، رحیم بلیدهای، فرماندار راسک، از افزایش عبور کامیونها از گذرگاه پیشین از ۴۰ به ۱۳۰ دستگاه در روز طی تابستان خبر داده است.
هزینه ۱۲ هزار دلاری حمل زمینی کانتینر از چین در برابر ۳ هزار دلار دریایی
مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، هزینه حمل یک کانتینر از چین به ایران از مسیر زمینی را حدود ۱۲ هزار دلار برآورد میکند. این در حالی است که هزینه همان محموله از راه دریا تنها حدود ۳ هزار دلار تمام میشود. به عبارت دیگر، تغییر اجباری مسیر، هزینه حمل را برای برخی کالاها تقریباً به چهار برابر رسانده است. گزارشها از فاسد شدن محمولههای کشاورزی به دلیل تأخیرهای طولانی مرزی نیز حکایت دارند. در همین حال، هادی حقشناس، استاندار گیلان، از رشد ۷۰ درصدی ترانزیت از مسیر دریای خزر در پنج ماه گذشته خبر میدهد. با این وجود، هنوز بیش از ۸۰ درصد از حجم حدود ۱۸۰ میلیون تنی تجارت سالانه دوطرفه ایران، از مسیر دریایی میگذرد.
کاهش ۳۰ درصدی صادرات غیرنفتی و افت صادرات نفت به چین
آمارهای تهران نشان میدهد صادرات غیرنفتی ایران در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵، نزدیک به ۳۰ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافته و به ۱۵ میلیارد دلار رسیده است. در بخش نفت نیز برآوردهای «کپلر» حاکی از آن است که صادرات نفت ایران به چین در اوت ۲۰۲۶ به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز رسیده که کاهشی محسوس نسبت به رقم ۸۲۳ هزار بشکهای ماه ژوئیه محسوب میشود. همزمان، آمار رسمی ایران نرخ تورم مواد غذایی در شهریور ۱۴۰۵ را ۱۲۸ درصد اعلام کرده است؛ افزایش هزینههای حملونقل و اختلال در زنجیره تأمین، از عوامل اصلی این فشار قیمتی عنوان شدهاند.
پیشتر نیز اعمال تحریمهای جدید آمریکا علیه پالایشگاه چینی و شرکتهای حملونقل نفت ایران گزارش شده بود.
فشار احتمالی بر ریال، طلا، رمزارز و بورس تهران
کاهش درآمدهای نفتی و غیرنفتی، به همراه افزایش چشمگیر هزینههای تجاری، میتواند عرضه ارز را محدود کرده و فشار بر ریال و نرخ ارز را تشدید کند. نااطمینانی اقتصادی فزاینده نیز تقاضا برای داراییهای امنی مانند طلا و سکه را بالا میبرد. در بازار رمزارز، تحریم پلتفرمی مثل بیتبانک میتواند دسترسی برخی کاربران ایرانی را محدود کند، هرچند اثر واقعی آن به میزان وابستگی بازار به این پلتفرم بستگی دارد. از سوی دیگر، افزایش هزینههای تولید و واردات برای شرکتهای وابسته به نهادههای خارجی در بورس تهران مهم است و میتواند سودآوری آنها را تحت تأثیر قرار دهد. افزایش هزینه حمل و اختلال در تأمین کالا نیز بیشک بر بازار کالاهای اساسی تأثیر خواهد گذاشت.
ادعای دریافت بیش از ۱۰ هزار دلار در مرز پاکستان؛ تأییدنشده
اتحادیه کامیونداران ایران مدعی شده که در مرز پاکستان مبالغی بیش از ۱۰ هزار دلار از رانندگان ایرانی دریافت میشود. با این حال، وزارت خارجه پاکستان این ادعا را تأیید نکرده است. بنابراین، این رقم در زمره دادههای تأییدنشده باقی میماند و نمیتوان آن را به عنوان هزینه قطعی عبور از این مرز در نظر گرفت.
جمعبندی
گسترش دامنه تحریمها به حوزههای حساسی مانند بانکداری، هوانوردی و رمزارز، در کنار اختلال در مسیرهای دریایی و ازدحام در مرزهای زمینی، هزینههای تجارت ایران را به شدت افزایش داده است. کاهش صادرات، افت محمولههای نفتی و تورم افسارگسیخته مواد غذایی، تصویری از چالشهای اقتصادی حاضر ترسیم میکنند که آثار آنها به طور مستقیم در بازار ارز، طلا، رمزارز، کالاهای اساسی و بورس تهران قابل ردیابی خواهد بود.
سؤالات متداول
وزارت خزانهداری آمریکا ۳۶ فرد و نهاد مرتبط با هوانوردی ایران، بانک روسی VTB و پلتفرم رمزارزی بیتبانک را تحریم کرده است. تمرکز فشار از بانکهای ایرانی به مؤسسات مالی روسیه، ترکیه و امارات که در تسهیل مبادلات نقش دارند، جابهجا شده است.
محدودیتهای دریایی تجارت را به مسیرهای زمینی، ریلی و خزر رانده که ظرفیت کافی ندارند. هزینه حمل یک کانتینر از چین زمینی حدود ۱۲ هزار دلار در برابر ۳ هزار دلار دریایی برآورد شده و ازدحام مرزی تأخیر و فساد محمولهها را به دنبال داشته است.
کاهش درآمدهای نفتی و غیرنفتی همراه با افزایش هزینههای تجاری میتواند عرضه ارز را محدود و فشار بر ریال را تشدید کند. نااطمینانی تقاضا برای داراییهای امن مانند طلا و سکه را بالا میبرد.
تحریم این پلتفرم میتواند دسترسی برخی کاربران ایرانی را محدود کند، هرچند اثر واقعی به میزان وابستگی بازار به آن بستگی دارد. افزایش هزینههای تولید و واردات نیز سودآوری شرکتهای بورسی وابسته به نهادههای خارجی را تحت تأثیر قرار میدهد.
نظرات کاربران